Odiya Loka Sanskruti Sabdakosa
ମାର୍ଗଶୀର ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଦ୍ଵାଦଶୀରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ପୂଜା ଉତ୍ସବ l
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ବିଧବା, ଧର୍ମପ୍ରାଣ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ପାଳୁଥିବା ବ୍ରତ l ପ୍ରାତ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ମାହାତ୍ମ୍ୟଶ୍ରବଣ, ଆକାଶଦୀପ ଦାନ,ହବିଷାନ୍ନ ଭକ୍ଷଣ ଇତ୍ୟାଦି କର୍ମ ସଂପାଦନ ମାସସାରା କରାଯାଏ l
ଲୋକାଚାରରେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ଉପରେ କୌଣସି ଦେବଦେବୀ ସବାର ସାଜିବା ବିଶ୍ଵାସରୁ କାଳିସୀ ଲାଗିଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ l ନର ବା ନାରୀ ଉପରେ ଦେବ ବା ଦେବୀ ସବାର ସାଜିଲେ, ଏମାନେ ଅତିଲୌକିକ କାର୍ଯ୍ୟମାନ କରନ୍ତି l ଭବିଷ୍ୟତ ସଂପର୍କରେ ସୂଚନା ଦିଅନ୍ତି, ଘଣ୍ଟ, ଘଣ୍ଟା, ଢୋଲ ବଜାଇ ଏମାନଙ୍କ ଯାତ୍ରା ହୁଏ l ଝୁଣାଧୂପ ଦିଆଯାଏ l ଆଦିବାସୀ ସଂପ୍ରଦାୟରେ ବରୁଆ, ଗୁଣିଆ ଅଥବା ଦେହୁରୀକୁ କାଳିସୀ ଲାଗେ l ଓରାଙ୍ଗମାନେ କାଳିସୀକୁ ଭଗତ, ଖରିଆ ଓ କିସାନମାନେ ମାଟି, ଜୁଆଙ୍ଗ ଓ ଭୂୟାଁମାନେ, ଗୁଣିଆ ଓ ରାହୁଳିଆ, କନ୍ଧ ଓ ପରଜାମାନେ ବେଜୁଣି, ସଉରାମାନେ ଶାସନ ଓ ଗଣ୍ଡା ଏବଂ ଗଦବାମାନେ ଦିସାରି କହନ୍ତି l ଲୋକଜୀବନର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବିଚାରବୋଧଟି କାଳିସୀ ପ୍ରତି ଗଭୀର ଆସ୍ଥା ପ୍ରକଟ କରିଥାଏ l
୧. ସ୍ୟାହି l ୨. କଳାରଙ୍ଗ l ୩. ବାକି, ଉଧାର l ୪. ଶଗଡ଼ ଅଖରେ ଦିଆଯିବା ତେଲ କାଣ୍ଟି l ୫. ବାଗୁଡ଼ି ଖେଳରେ ଖେଳାଳି ଧରୁଥିବା ରାହା l ୬. ଗୋରୁ ଅଡ଼ାଇବା l
୧. କାଳୀ, ଦେବୀ, ଦୁର୍ଗା l ୨. ଗୁହୁକାଳିକା ଚଢେଇ l
କଳାମୁଖା ଦେଇ କାଳୀ ରୂପରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଗାଁ ଦାଣ୍ଡରେ ଢୋଲ, ମହୁରୀ, ଘଣ୍ଟ ବାଦ୍ୟ ସହିତ ଅନୁଷ୍ଠିତ ନୃତ୍ୟ l
ଦୁଆତ l ଏଥିରେ ଥିବା କାଳିରେ କଲମ ବୁଡ଼ା ଯାଇ ଲେଖାଯାଏ l
କାର୍ତ୍ତିକ କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ କାଳୀ ଠାକୁରାଣୀଙ୍କ ପୂଜା l
କୌଣସି ଦେବୀ ପୂଜକଙ୍କ ଉପରେ ଦେବୀ ସବାର ହୋଇ ଭଲମନ୍ଦ ବୟାନ ଦେବାର ଆଦିବାସୀ ଲୋକ ବିଶ୍ଵାସ l ସ୍ଥାନ ବିଶେଷରେ କାଳିସୀର ନାମାନ୍ତର ହେଉଛି - କାଲେ, ଦେହୁରି, ନାଇଗା, ନାଗମ, ଜାନି, ଶିଶା, ରାହୁଲିଆ, ବେହୁଣି, ଦିସାରୀ l ଏମାନଙ୍କୁ ମଇଁଷି, ମେଣ୍ଢା, ଛେଳି ଓ କୁକୁଡ଼ାଦି ବଳି ଦିଆଯାଏ l
ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ ଦ୍ଵାରା ଶରୀର କ୍ରମଶଃ ଜଡ ହୋଇଯାଏ l